
Alles over ijzertekort als je zwanger bent
Voel je je sinds dat je zwanger bent vaker duizelig, moe of zie je bleek? Dit kan wijzen op ijzertekort, een veelvoorkomende zwangerschapskwaal. Wat het precies inhoudt, hoe je het herkent en de mogelijke gevolgen, lees je in dit artikel.
In dit artikel
- Wat is ijzertekort?
- Hoe ontstaat ijzertekort als je zwanger bent?
- Wat zijn de symptomen van ijzertekort?
- Is ijzertekort gevaarlijk?
- Bloedarmoede door ijzertekort
- Je hebt ijzertekort, wat nu?
- Wat kan je zelf doen tegen ijzertekort?
- IJzertekort na de bevalling
- IJzertekort en borstvoeding
Wat is ijzertekort?
Bij ijzertekort heeft je lichaam te weinig ijzer. Je hebt ijzer nodig om hemoglobine (Hb) aan te maken. Dit is een stof in je rode bloedcellen die zuurstof door je lichaam vervoert. Heb je langere tijd te weinig ijzer? Dan kun je bloedarmoede krijgen. Maar een ijzertekort betekent niet altijd dat je ook bloedarmoede hebt.
Hemoglobine en ijzertekort worden weleens door elkaar gehaald. Het verschil is heel simpel. Hb vervoert zuurstof en koolstofdioxide door het lichaam, om ervoor te zorgen dat deze stoffen bij je organen komen. IJzer is de bouwstof van Hb.
Wie heeft meer kans op ijzertekort?
Sommige mensen lopen een hoger risico op ijzertekort. Dit zijn mensen die:
- Jonger dan 20 jaar zijn
- Twee zwangerschappen vlak na elkaar hebben (minder dan een jaar ertussen)
- Geboren zijn (of van wie de ouders geboren zijn) buiten West-Europa
- Een erfelijke bloedziekte hebben, zoals sikkelcelziekte of thalassemie
- Vegetariër of veganist zijn
- Zwanger zijn van een meerling
- Last hebben van HG of extreem overgeven
Hoe ontstaat ijzertekort bij zwangerschap?
Tijdens je zwangerschap heb je meer kans op ijzertekort. Dit komt omdat je lichaam extra ijzer nodig heeft. Je maakt namelijk extra bloed aan voor je baarmoeder, placenta en baby, waardoor je bloedvolume flink toeneemt. In het derde trimester kan dit zelfs oplopen tot 45%. Elk lichaam heeft een voorraad ijzer, maar tijdens de zwangerschap wordt dit sneller verbruikt.
Hoeveel ijzer heb je nodig als zwangere?
Tijdens je zwangerschap heeft je lichaam extra ijzer nodig. Het Voedingscentrum adviseert zwangere vrouwen om dagelijks 16 milligram ijzer binnen te krijgen. Met gezond en gevarieerd eten krijg je meestal voldoende ijzer binnen. Heb je toch een tekort? Dan kan je verloskundige of arts adviseren om ijzerpillen te slikken. Begin hier niet zomaar zelf mee.
Wat zijn de symptomen van ijzertekort?
Veel zwangerschapssymptomen lijken op de symptomen van ijzertekort. Dit kan soms verwarring veroorzaken tussen normale zwangerschapskwaaltjes en daadwerkelijk ijzertekort. De meest voorkomende symptomen van ijzertekort zijn:
- Vermoeidheid en een slap gevoel
- Duizeligheid
- Kortademigheid
- Hartkloppingen
- Moeite om te concentreren
- Rusteloze benen
- Een bleke huid
- Koude handen en voeten
- Hoofdpijn
Herken je een of meerdere van deze klachten? Dat betekent niet meteen dat je ijzertekort hebt. Veel klachten komen ook voor tijdens een normale zwangerschap. Bespreek je klachten met je verloskundige. Met bloedonderzoek kan worden gekeken of je bloedarmoede hebt en of verder onderzoek naar ijzertekort nodig is.
Is ijzertekort gevaarlijk voor jou en je baby?
Tijdens je zwangerschap heeft je lichaam extra ijzer nodig. Heb je te weinig ijzer, dan kun je bloedarmoede krijgen. Hierdoor kun je je erg moe, slap of duizelig voelen. Het is belangrijk dat bloedarmoede op tijd wordt ontdekt en behandeld. Je verloskundige controleert daarom tijdens je zwangerschap je Hb-gehalte. Is dit te laag? Dan wordt onderzocht wat de oorzaak is en welke behandeling nodig is.
Bloedarmoede door ijzertekort
Als je informatie zoekt over ijzertekort, kom je ook vaak het woord bloedarmoede tegen. Deze termen worden vaak samen genoemd, maar wat is nu precies het verschil? IJzertekort betekent niet altijd dat je bloedarmoede hebt. Bij ijzertekort heeft je lichaam te weinig ijzer om voldoende hemoglobine (Hb) aan te maken. Bloedarmoede ontstaat wanneer je te weinig hemoglobine of rode bloedcellen hebt. IJzertekort kan bloedarmoede veroorzaken, maar je kunt ook ijzertekort hebben zonder bloedarmoede te ontwikkelen.

Hoe weet je of je ijzertekort hebt?
Tijdens je zwangerschap wordt je bloed gecontroleerd op bloedarmoede. Dit gebeurt meestal vóór de 13e week en rond de 30e week. Daarbij wordt je Hb-gehalte gemeten. Dit is de stof in je bloed die zuurstof vervoert. Tijdens je zwangerschap is je Hb meestal wat lager. Dat is normaal, omdat er meer vocht in je bloed zit.
Is je Hb te laag? Dan kan je verloskundige of arts extra bloedonderzoek laten doen. Zo kan worden onderzocht of je bloedarmoede hebt door een ijzertekort of door een andere oorzaak. Heb je meer kans op bloedarmoede? Dan kan je bloed tussen 20 en 27 weken extra worden gecontroleerd.
Je hebt ijzertekort, wat nu?
Als uit een bloedonderzoek blijkt dat je een ijzertekort hebt, kan je verloskundige of huisarts ijzerpillen voorschrijven. Het kan een paar weken duren voordat je ijzergehalte weer op het normale niveau is. In de tussentijd is het belangrijk om voldoende rust te nemen, zware activiteiten te vermijden en eventueel steun te vragen aan je partner, vrienden of familie.
Krijg je ijzerpillen voorgeschreven? Neem deze dan bij voorkeur ’s ochtends in als je nog niet hebt gegeten. Eet er bijvoorbeeld een kiwi of sinaasappel bij. Vitamine C helpt je lichaam om ijzer beter op te nemen. Drink vier uur vóór en twee uur na de ijzerpil geen koffie, thee of melk. Je verloskundige of arts vertelt hoe vaak je de pillen moet slikken. Na ongeveer vier weken wordt je bloed opnieuw gecontroleerd om te kijken of de behandeling werkt.
Let op! IJzerpillen kunnen bijwerkingen geven, zoals maagpijn, misselijkheid, diarree, harde ontlasting of zwarte poep. Drink daarom veel water, eet vezelrijke voeding en blijf in beweging om je ontlasting zacht te houden. Heb je last van bijwerkingen? Neem de ijzerpil dan ná het eten. Blijven de klachten aanhouden? Neem contact op met je huisarts. Soms kun je de pillen minder vaak innemen. Je huisarts of verloskundige kan je hierover adviseren.
Als je ijzergehalte na een paar weken niet voldoende stijgt, kan je arts andere behandelingen voorstellen. Neem altijd contact op met je verloskundige of huisarts als je je niet goed voelt.
IJzer laten behandelen via een ijzerinfuus
Soms zijn ijzerpillen niet voldoende of kun je deze niet goed verdragen. Een arts kan dan beoordelen of een ijzerinfuus nodig is. Daarbij krijg je ijzer via een infuus in je bloed. Of deze behandeling geschikt is, hangt onder andere af van je situatie en hoe ver je zwanger bent. Je arts bespreekt de voordelen en mogelijke risico’s met je.
Wat kan je zelf doen tegen ijzertekort?
Naast het nemen van ijzersupplementen kun je ijzertekort ook tegengaan met je voeding. Het is belangrijk om vanaf het begin van je zwangerschap ijzerrijke voedingsmiddelen te eten. Voorbeelden van voedingsmiddelen die rijk zijn aan ijzer zijn:
- Vlees, vis en gevogelte
- Groenten, vooral peulvruchten, broccoli, andijvie en groene bladgroenten
- Graanproducten, vooral volkoren
- Gedroogd fruit
- Noten, eieren, zaden en tofu

Vitamine C helpt bij de opname van ijzer
Je lichaam neemt ijzer uit plantaardige voeding beter op als je er vitamine C bij eet. Neem daarom bij je maaltijd wat groente of fruit, zoals paprika, kiwi of sinaasappel. Eet daarnaast voldoende volkorenproducten, peulvruchten en noten. Krijg je ijzerpillen voorgeschreven? Let dan ook op wanneer je koffie, thee of melk drinkt. Deze dranken kunnen ervoor zorgen dat je lichaam minder ijzer uit de pillen opneemt.
IJzertekort na de bevalling
Ook na je bevalling kun je nog last hebben van bloedarmoede door ijzertekort. Bijvoorbeeld als je tijdens de zwangerschap al een tekort had of veel bloed hebt verloren bij de bevalling. Je kunt je hierdoor moe en slap voelen. Heb je tijdens je zwangerschap ijzerpillen gekregen? Dan moet je deze mogelijk ook na je bevalling blijven slikken. Je verloskundige of arts vertelt je hoelang dat nodig is. Meestal wordt je bloed zes weken na de bevalling opnieuw gecontroleerd. Zo kan worden gekeken of je Hb weer op peil is.
IJzertekort en borstvoeding
Geef je borstvoeding? Dan blijft het belangrijk om voldoende ijzer binnen te krijgen. Het Voedingscentrum adviseert ook tijdens de borstvoedingsperiode 16 milligram ijzer per dag. Heb je tijdens de zwangerschap of na de bevalling bloedarmoede gehad? Bespreek dan met je huisarts of verloskundige of je nog ijzerpillen nodig hebt.
Wanneer je veel bloed verliest tijdens de bevalling, kan het zijn dat de borstvoeding iets later op gang komt. Het is belangrijk om hier rekening mee te houden, aangezien je lichaam extra tijd nodig heeft om te herstellen.
Wanneer moet je contact opnemen met je verloskundige?
Ben je zwanger en voel je je vaak erg moe, slap of duizelig? Of merk je dat je sneller buiten adem bent? Bespreek dit dan met je verloskundige. Deze klachten kunnen passen bij bloedarmoede, maar kunnen ook een andere oorzaak hebben. Je verloskundige kan beoordelen of bloedonderzoek nodig is. Bel direct als je je ernstig ziek voelt of ongerust bent over je gezondheid of die van je baby.
Bronnen: Thuisarts.nl, Voedingscentrum, Gezondheidsraad, Leef, Sanquin