Beoordeeld door

Rian Meddens

Opvoed- & ontwikkelingsexpert

Onderscheid tussen goed en kwaad

Waarschijnlijk kun je erop rekenen dat je kind altijd van het goede uit zal gaan. Maar wat precies het goede is, dat begrijpt je kind misschien nog niet zo goed. Tot zijn peuterjaren zul jij het onderscheid tussen goed en kwaad voor een groot deel voor hem moeten maken.

Zo zul jij degene moeten zijn die hem vertelt dat hij zijn speelgoed ook met anderen moet delen. Dat hij zijn vriendjes niet mag slaan en dat hij niet met zand mag gooien naar de kat. Voor al deze dingen geldt dat hij zelf nog niet beseft wat goed of slecht is. Hij zal dit vanzelf leren als jij hem steeds duidelijk uitlegt waarom iets goed of fout is.

Het geweten van je kind

Als ouder kun je het vermogen van je kind om goed en slecht te onderscheiden stimuleren. Dit kan door hem goed en duidelijk regels uit te leggen. Hierbij zul je merken dat hij zich daar niet altijd aan zal houden. Zijn nieuwsgierigheid naar de gevolgen van het omduwen van een glazen beeldje, zal het winnen van de angst dat zijn moeder boos op hem wordt. Je kind leert elke dag dingen bij en hij zal steeds beter in staat zijn om zich aan bepaalde regels te houden. Tegen de tijd dat je kind naar de kleuterschool gaat, beseft hij al veel beter wanneer iets goed of niet goed is.

Als peuter zal je kind meer en meer zijn gedrag zelf gaan bepalen. Jij hoeft dit steeds minder voor hem te doen. Eerst zal hij iets doen wat eigenlijk niet mag en zichzelf achteraf een waarschuwing geven. Hij klimt bijvoorbeeld alleen de trap op en zegt als hij boven is gekomen: “Mag niet alleen de trap op gaan”. Sommige kinderen praten hardop tegen zichzelf, anderen doen dit meer intern. Later waarschuwt hij zichzelf vooraf en vervolgens past hij zijn gedrag aan. Dit laat zien dat hij jouw regels goed in zich opneemt en ze zelf kan toepassen. Er zijn een aantal verschillende manieren om het geweten van je dreumes te helpen ontwikkelen.

Jokt of liegt jouw kind weleens? Dat is heel normaal en passend bij de ontwikkeling van kinderen. Op Psychogoed.nl vind je 6 tips als je kind liegt of jokt.

Gevolgen van acties uitleggen

Je kind begrijpt vaak niet dat zijn acties bepaalde gevolgen hebben. Hij snapt niet dat zijn vriendinnetje gaat huilen als hij haar heeft geslagen. Vertel je kind daarom dat hij niet mag slaan en leg hem ook uit waarom dat niet mag. “Als jij Lotje een klap geeft, doet dat pijn. Kijk maar, Lotjes wang is helemaal rood en ze huilt.” Op die manier leert je kind zich in te leven in anderen.

Gevoel benoemen, begrenzen en inleven in de ander

Wanneer je je kind wilt laten nadenken over de gevolgen van zijn gedrag, kun je het volgende zeggen. Je benoemt het gevoel van je kind, je probeert het te begrenzen en je leert ’m in te leven in de ander.

• “Jij wilde ook graag eerst op de schommel. Dat snap ik. Duwen mag niet. Kijk maar eens naar het gezichtje van Julian. Hij is helemaal verdrietig.”
• “Of Kijk maar eens naar het gezicht van Julian, hoe denk je dat hij zich voelt?”

Vervolgens is het belangrijk om het kind te leren wat hij kan doen in plaats van duwen. “Vraag maar of je eerst mag of kom naar mij.”

Wanneer je een verhaal voorleest waarin iemand iets uit een winkel pikt, kun je aan je kind vragen wat hij daarvan vindt. Ook tijdens het kijken van zijn favoriete kinderserie kun je aan je kind een vraag stellen over het gedrag wat jullie zien, vraag bijvoorbeeld wat hij ziet en wat hij daarvan vindt.

Positief gedrag aanleren

Wanneer je kind iets verkeerd doet of iets niet kan, is het beter geen kritiek te geven op hem, maar op zijn handeling. Als hij met zand gooit, zeg dan niet “Wat ben je toch stout!”. Benoem het gedrag en leer je kind wat gewenst gedrag is. Zeg bijvoorbeeld: “Zand houden we laag, anders kan het in de ogen van andere kinderen komen en dat doet pijn. Schep het zand maar in de emmer”.

Als zijn vriendje voordringt bij de glijbaan, is het goed om je kind aan te leren dat hij zegt: “Ik vind het niet leuk dat jij eerst gaat”, dan dat hij alleen maar roept: “Stommerd!” Zo geeft hij op zijn beurt dat andere kind een kans om zijn gedrag aan te passen.

En wanneer je kind bijvoorbeeld uit eigen beweging zijn speelgoed aanbiedt aan zijn vriendje, laat dan merken dat dit heel goed van hem is. “Wat lief van je dat Jasper ook met jouw bal mag spelen.”

Lees ook: Je kind belonen: zo doe je dat op een effectieve manier

Geef het goede voorbeeld

Tenslotte is het geven van het goede voorbeeld één van de belangrijkste dingen bij het ontwikkelen van het geweten van je kind. Jij kunt wel tegen hem zeggen dat hij op zijn beurt moet wachten voor de schommel, maar als jij in de rij voor de kassa voordringt, zal hij dat ook onthouden. Daarmee geef je hem een verkeerd voorbeeld. Met het geven van het goede voorbeeld, laat je je kind zien hoe hij zich hoort te gedragen. Stel je eens voor dat jij met je volle winkelwagentje in de rij voor de kassa staat. De man die achter jou staat, heeft alleen maar twee pakken melk in zijn mandje. Als je hem voor laat gaan, laat je je kind zien hoe het ook kan. Wie weet laat hij dan de volgende keer zijn vriendje wel eerst op de schommel gaan.

Ontdek meer tips en adviezen van deskundige Rian Meddens.