Beoordeeld door

Rian Meddens

Opvoed- & ontwikkelingsexpert

Sociale ontwikkeling van 2-4 jaar

Jonge kinderen zijn nog helemaal op zichzelf gericht. Hoe dit zich per leeftijd ontwikkelt, leggen we kort uit.

• 2 jaar
  Op tweejarige leeftijd beseft je kind steeds meer dat anderen ook eigen gedachten en gevoelens hebben. Hij merkt dat anderen ook eigen gedachten en gevoelens hebben. Toch spelen peuters nog vooral naast elkaar in plaats van met elkaar. Delen is lastig, maar knuffels en kusjes uitdelen doen ze vaak graag. Ook begint je kind emoties bij anderen te herkennen, wat helpt bij het leren omgaan met vriendjes.

• 3 jaar
  Vanaf drie jaar begrijpt je kind steeds beter wat anderen leuk of minder leuk vinden. Hij probeert anderen te helpen en zoekt contact om vriendschappen te sluiten. Toch denkt hij nog vaak dat iedereen hetzelfde voelt als hij. Samen spelen gaat steeds beter, al blijft het lastig om speelgoed te delen. Je kunt je kind stimuleren door hem bijvoorbeeld met een vriendje te laten spelen of gezamenlijke activiteiten aan te moedigen, zoals een puzzel maken en ondersteun je kind bij het oplossen van conflictjes met leeftijdsgenootjes.

• 4 jaar
  Als je kind vier jaar is, zie je dat zijn sociale vaardigheden flink zijn gegroeid. Hij begrijpt nu beter dat iedereen anders kan denken en voelen. Ook leert hij om vriendjes te kiezen op basis van gedeelde interesses. Ruzies kunnen ontstaan, maar vaak worden deze ook weer bijgelegd. Dit is een goede leeftijd om vriendschappen te versterken, bijvoorbeeld door samen te spelen na schooltijd of op de bso.

Naar de basisschool

De overgang van de kinderopvang naar de basisschool is voor je kind een grote stap. Ineens ziet hij zijn ‘vaste’ vriendjes niet meer en komt hij tussen allemaal nieuwe kinderen terecht. Misschien krijgt hij in die grote groep ‘vreemde’ kinderen wel een beetje heimwee. Het is normaal dat je kind moet wennen aan de overgang naar de basisschool. Sommige kinderen zijn snel gewend, bij anderen duurt dit een half jaar of langer. Maak je hier niet te veel zorgen om. Wennen heeft tijd nodig.

Je kind helpen bij het maken van vriendjes

Er zijn situaties waarin jij het sociale gedrag van je kind kunt aanmoedigen. Ontdek via onderstaande tips hoe jij kunt helpen, zonder te forceren.

Tip 1. Samen delen

‘Mijn, mijn, mijn!’ Of het nu om het zwembad gaat of een schommel, je kind ziet alles als zijn bezit. Je kunt je kind op verschillende manieren leren delen. Eén daarvan is door het begrip ‘van iemand anders’ te introduceren. Je kind moet begrijpen dat bepaalde dingen andere mensen toebehoren en dat hij niet zomaar iets mag afpakken.

Wil je meer tips over hoe je je kind kunt leren delen? Lees dan het artikel Leer je kind delen met anderen in 3 stappen.

Tip 2. Zeg deze zin

Ken je de regel: “Gedraag je zoals je wilt dat anderen zich tegenover jou gedragen?” Door deze zin regelmatig tegen je kind te zeggen en zelf het goede voorbeeld te geven, help je hem om zich in te leven in de gevoelens van anderen.

Tip 3. Rekening houden met elkaar

Als je je kind wilt leren om ook rekening te houden met anderen, is het belangrijk om niet altijd zijn wensen op de eerste plaats te zetten. Doe je dat wel, dan kan hij verwend raken. Laat dus ook zien dat jouw wensen en behoeften belangrijk zijn.

Tip 4. Rekening houden met je eigen behoeftes

Naast jouw behoeftes zijn die van je kind ook belangrijk om te respecteren. Wil hij niet dat een vriendje met zijn speelgoed speelt? Geef die dan niet zonder zijn toestemming weg. Als je kind het gevoel heeft dat zijn grenzen er niet toe doen, zal hij misschien minder snel willen delen en meer de neiging krijgen om zijn speelgoed en bezittingen te beschermen of verdedigen.

Tip 5. Wacht het af

Het kan zijn dat je kind het heerlijk vindt om alleen te spelen. Kinderen die graag alleen spelen, zijn niet per se eenzaam of ongelukkig. Dwing hem dus niet om met anderen te spelen. Als jij plotseling besluit dat je kind met iemand moet spelen, zet je hem onder druk. Laat hem in zijn eigen tempo handelen. De kans dat hij dan naar andere kinderen toe zal stappen, is groter.

Verschillende emoties

Elk kind is uniek, ook als het gaat om het maken van vriendjes. Is je kind verlegen of juist bazig? Als ouder kun je je kind hierin ondersteunen. Hoe je dit het beste kunt aanpakken, leggen we per emotie kort uit.

• Mijn kind is verlegen
  Als je kind verlegen is, kun je hem helpen door een speelafspraak te maken met een kind waarvan je weet dat hij het leuk vindt. het beste is om dit te doen waar je kind bij is, zodat je kind ziet hoe jij dat doet, daar leert je kind ook weer van. Dus: Vraag bijvoorbeeld waar je kind bij is aan een kindje waar jouw kind graag mee speelt of hij wil afspreken met jouw kind. Zo ziet je kind hoe je dat doet. Forceer je kind niet om sociaal te zijn. Geef hem de ruimte om in zijn eigen tijd vertrouwen te ontwikkelen.

• Mijn kind is agressief of bazig
  In plaats van een verlegen kind, kan je kind ook bazig of agressief zijn. Leg in dat geval uit waarom andere kinderen dit niet prettig vinden. Maak duidelijk dat vriendschappen alleen kunnen bloeien als er wederzijds respect is. Help hem om zijn emoties op een andere manier te uiten, leer je kind zich in te leven in de ander en bied oplossingen aan voor een meer ontspannen manier van spelen.

Vriendjes maken lukt niet, wat nu?

Als ouder breekt het waarschijnlijk je hart om te zien dat het je kind niet lukt om vriendjes te maken. Het kan zijn dat je kleine in de steek gelaten is door een ander kind, oftewel ‘ingeruild’. Hoe zielig dit ook is, zo werken kindervriendschappen vaak. Kort en vluchtig. Als een jong kind een ander kind ziet dat bijvoorbeeld mooier speelgoed heeft, zal hij zijn oorspronkelijke vriendje misschien snel vergeten. Hij snapt niet dat dat vriendje zich daardoor eenzaam voelt. Maak je hier niet te veel zorgen over. Waarschijnlijk heeft jouw kind ook weleens een vriendje ‘ingeruild’.

Lees ook: Wat als je kind moeilijk contact maakt met kinderen op school?

Wanneer zorgen maken?

Heeft je kind moeite om aansluiting te vinden en blijft hij eenzaam? Neem dit serieus. Het kan helpen om in gesprek te gaan met zijn leerkracht. Die kan vaak uitleggen waarom je kind geen vriendjes heeft en meedenken over mogelijke oplossingen en het aanleren van sociale vaardigheden.

Vertrouwen hebben

Het is heel normaal dat kinderen zich soms alleen voelen of niet direct een vriendje hebben om mee te spelen. Dat betekent niet automatisch dat er iets mis is. Juist door zelf oplossingen te bedenken, sociale situaties te oefenen en af en toe teleurstellingen te ervaren, ontwikkelen kinderen belangrijke sociale vaardigheden. Geef je kind daarom niet alleen hulp, maar vooral vertrouwen. Laat merken dat je gelooft dat het vriendschappen kan opbouwen. Dat vertrouwen is vaak waardevoller dan welke oplossing ook.

Bronnen: Psychogoed.nl. Nederlands Jeugdinstituut (NJi)

Ontdek meer tips en adviezen van deskundige Rian Meddens.