WIJ werkt samen met een team van deskundigen. Zo blijft onze informatie up-to-date en betrouwbaar.

Op deze pagina lees je wat er vaak speelt rond de leeftijd van 3 jaar. Je vindt er praktische tips over ontwikkeling, gedrag, zindelijkheid, slapen, eten, spelen, gezondheid en veiligheid. Ieder kind ontwikkelt zich op een eigen manier en in een eigen tempo. Twijfel je over iets of heb je extra hulp of advies nodig? Schroom niet om het consultatiebureau of je huisarts te bellen. Daar zijn ze juist voor!

In dit artikel

• De ontwikkeling van je kind bij 3 jaar
• Gedrag en emoties: als je kind niet luistert
• Samen spelen en delen
• Zindelijk worden en naar de wc
• Slaapontwikkeling rond 3 jaar
• Eten en drinken: ‘Dat lust ik niet!’
• Verzorging en gezondheid
• Stoppen met de fopspeen
• Ook voor jou als ouder
• Zo beleven andere ouders deze fase

Wat zie je vaak rond 3 jaar?

Rond deze leeftijd zie je vaak dat je kind:

• veel vragen stelt en soms vaak hetzelfde blijft vragen
• eerst wil kijken en wennen in een nieuwe situatie
• zo opgaat in spel dat hij niet direct op jou reageert
• oefent met samenspelen en delen
• interesse krijgt in de wc of overstapt van potje naar toilet
• toe kan zijn aan een groter bed
• duidelijke voorkeuren krijgt voor bijvoorbeeld speelgoed en boeken

Goed om te weten: dit zijn geen punten die ieder kind op zijn derde verjaardag moet kunnen. Sommige ontwikkelingen beginnen eerder, andere later. Kijk vooral naar de stappen die jouw kind in de loop van de tijd maakt. Je peuter zal het trots laten zien!

De ontwikkeling van je kind bij 3 jaar

Je nieuwsgierige peuter wordt steeds zelfstandiger en wil de wereld begrijpen. Dat merk je aan alle vragen die je kind stelt. Hoe vaak heb jij vandaag al “Waarom dan?” gehoord? Precies! Ook de manier waarop je kind reageert op andere mensen verandert. Sommige kinderen stappen makkelijk ergens op af. Andere kinderen kijken liever eerst de kat uit de boom. Beiden kunnen bij deze fase passen. Net als het soms opstandige en eigenwijze gedrag van je kind. Je peuter zit tenslotte nog midden in de peuterpuberteit.

En besef je het al: je kind gaat over een jaar naar school. Wat gaat dat hard! Benieuwd wat je kind straks gaat leren en hoe je hem hierop voorbereidt? Lees alvast alles over groep 1.

Waarom, waarom, waarom?

Vanaf 2 jaar kan de waarom-fase beginnen. Rond 3 jaar kun je inmiddels heel wat vragen op een dag krijgen. Je kind is nieuwsgierig, wil leren en zoekt ook contact met jou. Soms wordt een vraag herhaald, omdat je peuter jouw uitleg nog niet helemaal begrijpt. Geef een kort antwoord dat past bij de vraag. Denk je dat je kind het antwoord zelf al weet? Vraag dan eens: “Wat denk jij?” Dring niet aan als je peuter daar geen zin in heeft. Geef het antwoord dan gewoon zelf.

Meer weten? Lees waarom je peuter zoveel vragen stelt.

Verlegen in nieuwe situaties

Niet ieder kind stapt makkelijk op onbekende mensen af. Een verlegen peuter kan stil worden, zich terugtrekken of eerst lang observeren voordat hij meedoet. Het temperament van je kind en ook eerdere ervaringen spelen mee.

Geef je kind tijd om te wennen, neem spanningen serieus en stimuleer je kind in kleine stappen. Eerst zwaaien kan al genoeg zijn, zelf hallo zeggen komt misschien later. Probeer je kind niet steeds ‘verlegen’ te noemen en dwing het niet om direct mee te doen. De uitdaging is om dichtbij te blijven, zónder alles over te nemen. Je zult zien dat je kind op zijn eigen tempo zal ‘loskomen’. En dat is helemaal oké.

Heeft je kind echt veel last van spanning als jullie ergens heen gaan, vermijdt het steeds meer situaties of raakt het erg verdrietig? Bespreek dit dan eens met het consultatiebureau.

Lees meer over verlegenheid bij je kind.

Gedrag en emoties: als je kind niet luistert

Je vraagt of je kind zijn schoenen wil uittrekken, maar je peuter speelt rustig verder. Je vraagt het nog een keer, maar geen reactie. Dat hoeft niet te betekenen dat je bewust wordt genegeerd door je kind. Jonge kinderen kunnen helemaal opgaan in hun spel, willen zelf beslissen, begrijpen een lange opdracht niet altijd of zijn te moe om goed te reageren. Deze factoren spelen dus allemaal mee.

Wat kun je doen?

Maak eerst contact: ga dichtbij staan, zak ooghoogte en sluit even aan bij waar je kind mee bezig is. Geef daarna één korte en concrete opdracht. “Trek je schoenen aan” is duidelijker dan “Maak je klaar om te vertrekken”.

Een kleine keuze kan ook helpen, bijvoorbeeld eerst je pyjama aan of eerst tandenpoetsen. Reageert je kind niet? Blijf dan niet vanuit de verte roepen, maar help je kind even op weg.

Lees ook: 5 redenen waarom je kind niet luistert

Grenzen stellen zonder straffen

Als je kind met speelgoed gooit of steeds een grens blijft opzoeken, kan straffen als de snelste oplossing voelen. Toch leert straf je kind zo meestal niet wat wél de bedoeling is. Het gedrag stopt misschien even, maar daarmee heeft je peuter nog geen ander, gewenst gedrag aangeleerd.

Blijf rustig, benoem duidelijk wat je verwacht en geef extra aandacht aan gedrag dat goed gaat. Kijk ook wat er achter het gedrag zit. Is je kind moe, hongerig, overprikkeld of gefrustreerd? Probeer te achterhalen wat er speelt. Stel een duidelijke grens en leg uit wat niet mag. Bijvoorbeeld gooien met een brandweerauto of boek mag niet. Vertel daarna wat wél kan. Bijvoorbeeld: “Dans met de pop door de kamer” of “Laat de brandweerauto eens onder de tafel door rijden”. Je kind zal die mogelijkheden onderzoeken en leren dat dat wel mag.

Lees ook: Je kind straffen: wat werkt wel en niet?

Samen spelen en delen

Rond 3 jaar begint je kind steeds beter te begrijpen dat iemand anders ook gevoelens en wensen heeft. Toch is samen delen nog lastig voor je kind en je zult in dit soort situaties vaak horen: “Nee, van mij!” Het leren delen is nu nog volop in ontwikkeling. Leg rustig uit dat sommige spullen van iemand anders zijn en dat je kind niet altijd als eerste aan de beurt is. Verwacht wel dat je dit nog heel vaak moet gaan herhalen. Ja, dat is soms best vermoeiend. Maar de aanhouder wint. Naarmate je kind ouder wordt, zal hij steeds makkelijker gaan delen met anderen.

Dwing je kind niet om een eigen speeltje af te staan en geef speelgoed niet zonder toestemming aan een ander. Dit zal je peuter niet begrijpen, met veel frustratie en boosheid tot gevolg. Door je bewust te zijn van de belevingswereld van je kind, ontstaat er ruimte om delen stap voor stap te leren. Dat heeft tijd nodig.

Zindelijk worden en naar de wc

Veel kinderen worden in deze fase overdag zindelijk, maar 3 jaar is natuurlijk geen harde deadline. Let vooral op de signalen van je kind. Misschien blijft de luier langer droog, geeft je peuter aan dat die moet plassen of poepen, of stoort een natte luier je kind steeds vaker. Zie je dit duidelijk? Begin dan met zindelijkheidstraining, bij voorkeur in een rustige periode en houd in het begin rekening met veel ongelukjes. Die horen er nu eenmaal bij aan het begin. Bij zindelijkheidstraining is het hebben van onverdeelde aandacht voor je kind heel belangrijk. Plan een paar dagen thuis en zorg dat je er steeds bij bent als je kind moet plassen (of poepen), zo kun je hem optimaal begeleiden.

Hulp nodig bij het zindelijk worden?

Kun je wat hulp gebruiken? Er zijn verschillende methodes die je als ouder samen met je kind kunt volgen. WIJ collega Dionne probeerde er één uit en met succes! Haar zoontje (3) was binnen drie dagen zindelijk.

Overstap potje naar WC

Is je kind al gewend aan het potje? Dan kan de overstap naar de wc volgen. Sommige peuters vinden dat interessant, andere vinden de wc groot of erg spannend. Een wc-verkleiner en een opstapje kunnen helpen om stevig te zitten.

Biedt je peuter veel weerstand als het om zindelijk worden gaat? Wacht dan en probeer het later opnieuw.

Slaapontwikkeling rond 3 jaar: overstappen naar een groter bed?

Tussen 2,5 en 3 jaar kan de overstap naar een peuterbed of groter bed een rol gaan spelen. Klimt je peuter uit het ledikant, wordt het bed te klein of vraagt je kind zelf om een groter bed? Dan kun je overwegen om de overstap te maken.

Is je kind nog tevreden in het ledikant en past het nog prima, dan hoef je niet alleen vanwege zijn leeftijd te wisselen. Kies een rustig moment zonder veel andere veranderingen. Kies voor een laag bed met uitvalbeveiliging. Een hoogslaper en het bovenste bed van een stapelbed zijn nog niet geschikt voor kinderen onder de 6 jaar.

Het middagdutje verandert

Hoe slaapt jouw kind momenteel? Is het middagdutje nog vaste prik? Of rommelt het met het dutje overdag? Het ene kind kan soms al zonder middagdutje, terwijl het andere kind die slaap nog echt dagelijks nodig heeft. Kijk naar wat je peuter laat zien. Wordt inslapen lastiger of duurt het dutje korter? Dat kan wijzen op een veranderende slaapbehoefte, maar één geweigerd dutje zegt nog niet alles.

Volgens slaapdeskundige Stephanie Molenaar beginnen peuters vanaf deze leeftijd meer persoonlijk te slapen. Waar het ene kind klaar is om de dagslaap te laten vervallen, kan het andere kind het nog fijn vinden. Merk je dat je kind steeds lastiger inslaapt of korter slaapt? Reageer responsief, dus reageer op wat je kind laat zien, kijk goed naar de slaapsignalen en laat je kind zelf bepalen hoe lang het slaapje is.

Geen dutje? Dan wel een rustmoment

Doet je kind geen slaapje meer? Dan is het volgens slaapdeskundige Stephanie belangrijk om dagelijks een rustmoment aan te bieden, bijvoorbeeld door samen even een boekje te lezen. Om oververmoeidheid en strijd bij het slapen gaan te voorkomen, vervroeg je de bedtijd. Blijf het slaapje overigens wel steeds aanbieden. Op een drukke dag kan je kind er bijvoorbeeld wel behoefte aan hebben. Er zijn ook kinderen die de ene dag geen slaapje overdag doen en de andere dag juist weer wel. Op de dagen dat er geen dagslaap is, kun je uitgaan van het 12-12 ritme. Dus als de dag om 07.00 begint, dan ligt je kind om 19.00 in bed voor de nacht.

Lees meer tips en adviezen van slaapdeskundige Stephanie in dit artikel:
Afbouwen van het middagdutje? Hoe pak je dat aan

Eten en drinken: ‘Dat lust ik niet!’

“Dat lust ik niet!” Komt die zin bij jullie regelmatig voorbij? Driejarigen kunnen behoorlijk kritisch zijn over eten. Vooral groenten belanden soms onaangeroerd aan de rand van het bord. Dat kan frustrerend zijn als jij juist je best hebt gedaan op een gezonde maaltijd. Probeer je niet te vaak druk te maken als je peuter in deze periode weinig groente binnenkrijgt met het avondeten. Kijk liever naar de hele dag. Heeft je kind bijvoorbeeld bij de lunch komkommer gegeten, tussendoor fruit gehad of misschien wat snoepgroenten gegeten? Dan hoeft het avondeten niet het moment te worden waarop alle gezonde voeding alsnog ‘naar binnen moet’. Juist minder druk aan tafel kan helpen om eten gezellig te houden.

Maak favorieten nét wat gezonder

Wil je graag wat extra groente of fruit aanbieden? Sluit dan aan bij eten dat je kind al kent en lekker vindt. Een vertrouwd gerecht voelt vaak minder spannend dan een bord vol nieuwe smaken.

Denk bijvoorbeeld aan:

• zelfgemaakte kleine pizza’s die je samen belegt
• taco’s of wraps waarbij je kind zelf kiest uit bakjes met groente en andere vulling
• pannenkoeken met groenten erin verwerkt (bijv. spinazie) of met fruit erop

Samen klaarmaken kan het extra leuk maken. Je kind hoeft vervolgens niet alles op te eten. Proeven, kijken, voelen of zelf iets op de pizza leggen is óók kennismaken met eten. Kun je wat kookinspiratie gebruiken? Bekijk: 7 gezondere versies van kinderfavorieten.

Spelen en leren

Het karakter van je kind zie je vaak terug in hoe hij speelt. Je kunt vier speeltypen onderscheiden: Rauwers, Douwers, Schouwers en Bouwers. Welk type is jouw kind denk je? Je kunt zo’n speeltype gebruiken als inspiratie om te ontdekken waar je kind plezier aan beleeft. Handig als je bijvoorbeeld speelgoed wilt aanschaffen of iets leuks met je kind wilt ondernemen.

Voor je kind zijn grote boeken met veel afbeeldingen, korte verhalen en kleurrijke illustraties heel geschikt. Kies in ieder geval iets dat aansluit bij de interesse van je peuter en waar ook iets nieuws in te ontdekken valt. Dat zal je kind extra leuk vinden!

Wil je peuter steeds hetzelfde boek? Helemaal niet erg, want ook daar kan hij veel van leren als het bijvoorbeeld om het vergroten van zijn woordenschat gaat. Daarnaast ziet je kind bekende dingen en dat vindt hij fijn.

TIP! Voorlezen hoeft geen eenrichtingsverkeer te zijn. De spanningsboog van je peuter is niet zo groot en een half uur luisteren naar een verhaal, zit er nog niet in. Maar een half uur samen met jou een boekje lezen wel. Laat je kind bijvoorbeeld woorden aanvullen of kleuren aanwijzen. Als hij een boekje al kent, kun je hem vragen het vervolg te voorspellen, of zelf een verhaaltje te maken bij de plaatjes.

Verzorging en gezondheid: let op bij mondademhaling

Als je kind last heeft van een verkoudheid kan die tijdelijk door zijn mond gaan ademen. Daar is op zich niets mis mee. Maar blijf de mond van je kind ook in rust vaak open of lukt ademen door de neus niet zo goed? En heeft je kind zo’n 40% van de tijd zijn mond open? Bespreek dit dan eens met het consultatiebureau.

Volgens expert mondgezondheid Marit Verschuuren kan langdurig mondademen negatieve invloed hebben op de ontwikkeling van de mond, kaak, tanden en spraak van je kind. Dat wil je natuurlijk liever voor zijn. Je kunt samen oefeningen doen, waarmee je de lippen en de spieren rondom de mond sterker maakt. Ontdek hier welke oefeningen dat zijn en lees meer over mondademhaling bij kinderen.

Ziet je kind wel goed?

Als je kind 3 jaar is, wordt via het consultatiebureau standaard een ogentest aangeboden. Je krijgt hier vanzelf bericht over. Meld het altijd als je kind scheel kijkt, moeite lijkt te hebben met plaatjes van dichtbij, in de verte minder ziet of als sterke oogafwijkingen in de familie voorkomen. Herken je een signaal? Dat hoeft niet direct te betekenen dat je kind slecht ziet. Daarvoor is dan meer onderzoek nodig.

Meer weten? Dit zijn de signalen dat je kind mogelijk niet goed ziet.

Pijn in de benen

Klaagt jouw peuter over pijn in zijn benen? Dit kan door groeipijn komen. Het gaat meestal om pijn in beide benen die vooral ’s avonds of ’s nachts opkomt en weer verdwijnt. Een lichte massage, een warm bad en natuurlijk een dosis mama- of papaliefde kunnen verlichting geven.

Neem contact op met de huisarts als de klachten aanhouden, maar één been pijn doet, je kind hinkt of de pijn samengaat met koorts, zwelling of duidelijke ziekteverschijnselen. Niet alle pijn in de benen is groeipijn.

Stoppen met de fopspeen

Gebruikt je peuter nog een fopspeen? Voor je kind kan een speentje veel troost en veiligheid geven. Toch is het voor ontwikkeling van je kinds gebit en kaak, beter om te stoppen. Maar hoe doe je dat? Geleidelijk afbouwen kan voor sommige kinderen soms prettiger zijn dan direct stoppen. Bij andere kinderen werkt het juist om het in een keer af te sluiten. Zo kun je samen de speen weggooien of het zogenaamd op de post doen voor een ander kind die het zogenaamd heel hard nodig heeft. Het kan dan zomaar heel snel gaan.

Lees verder over stoppen met de fopspeen.

Veilig opgroeien

Bij een kind van 3 verschuift de aandacht langzamerhand meer van alleen beschermen naar zelf veilig leren ontdekken. Kijk goed naar wat je kind al kan en hoeveel toezicht een situatie vraagt. In de buurt van water blijf je vanzelfsprekend dichtbij. In een veilige, omheinde speeltuin kun je meer ruimte geven.

Blijf regels herhalen en oefen ze op verschillende plekken. Rond 3 jaar groeit het besef dat een afspraak ook geldt als jij niet direct naast je kind staat, maar toezicht blijft echt nodig. Wil je kind dat jij dicht in de buurt blijft of meegaat op ontdekking? Ook dat is heel normaal. Dus mama, nu jij van de glijbaan!

Lees verder over je kind veilig helpen opgroeien.

Ook voor jou als ouder

Hoewel je supertrots bent op je peuter, je soms niet kunt geloven hoe groot hij al is en hoe hard de tijd gaat, een kind van 3 jaar kan ook veel van je vragen. De ene dag reageer je geduldig op de 25e waarom-vraag. De andere dag is je geduld al op tijdens het ontbijt. Zo kun je het gevoel krijgen dat je als ouder rustiger, gezelliger of meer aanwezig zou moeten zijn. Controleer of je verwachtingen haalbaar zijn en vraag jezelf af of je hetzelfde van een goede vriendin zou eisen. Vaak kom je er dan achter dat je dat helemaal niet zou doen. Wees dus niet te streng voor jezelf. Jij weet eigenlijk ook wel: perfecte moeders bestaan helemaal niet. En je doet het goed, omdat je het uit liefde doet.

Toch hebben veel moeder vaak last van ‘mom quilt’, oftewel dat eeuwige schuldgevoel als je als moeder een keer me-time gepland hebt. Herken jij dat ook? Lees meer over mom quilt (en ontdek hoe je ermee om kunt gaan).

Zo beleven andere ouders deze fase

Hoe ervaren andere ouders deze fase eigenlijk? Deze persoonlijke verhalen laten zien hoe het leven met een peuter van 3 jaar kan zijn. Lees je mee?

• 7x wat je kunt leren van je peuter
• Carola: ‘Zeg deze 5 dingen niet tegen je peuter’
• Marieke probeerde een slaaptrainer uit bij haar peuterpuber
• 11x hilarische uitspraken van kinderen

De informatie op deze pagina is bedoeld als richtlijn. Zo krijg je een beeld van wat vaak past bij deze leeftijd. Ieder kind ontwikkelt zich op zijn eigen tempo. Misschien herken je veel, misschien juist minder. Dat is meestal helemaal normaal. Maak je je zorgen over de ontwikkeling, gezondheid of het gedrag van je kind? Neem dan contact op met het consultatiebureau of je huisarts.