Beoordeeld door

Rian Meddens

Opvoed- & ontwikkelingsexpert

Wat is verlegenheid?

Een verlegen kind vindt contact met anderen spannend. Het durft niet altijd makkelijk iets te zeggen, op iemand af te stappen of mee te doen in een nieuwe situatie. Je kind wil misschien wel, maar weet niet goed hoe. Of het voelt zich onzeker en trekt zich daarom terug.

Verlegenheid is iets anders dan eenkennigheid. Eenkennigheid zie je vaak bij jonge kinderen die vooral dicht bij hun ouder willen blijven. Bij verlegenheid gaat het meer om spanning in het contact met anderen. Een beetje terughoudend zijn is niet verkeerd. Het kan juist laten zien dat je kind goed aanvoelt wat vertrouwd is en wat niet.

Waarom is een kind verlegen?

Het ene kind is van nature meer afwachtend dan het andere. Dat heeft onder andere te maken met temperament. Sommige kinderen zijn gevoeliger voor prikkels en reageren sterker op nieuwe situaties. Andere kinderen stappen makkelijker ergens op af.

Ook ervaringen spelen mee. Een kind dat rustig mag oefenen en zich veilig voelt, bouwt vaak stap voor stap meer vertrouwen op. Een kind dat vaak het gevoel heeft dat iets moeilijk of spannend is, kan juist onzekerder worden.

Soms hangt verlegenheid samen met onzekerheid. Je merkt dat bijvoorbeeld als je kind vaak bevestiging zoekt, bang is om fouten te maken of snel denkt: dit kan ik niet.

Wanneer is verlegenheid normaal?

In veel gevallen is verlegenheid gewoon een onderdeel van de ontwikkeling. Zeker bij jonge kinderen zie je vaak dat ze eerst de kat uit de boom kijken. Als ze eenmaal gewend zijn, ontspannen ze en durven ze meer. Dat is meestal geen probleem. Pas als je kind er veel last van heeft in het dagelijks leven, is het goed om beter te kijken.

Bijvoorbeeld als je kind:

• bijna nooit contact durft te maken
• veel situaties vermijdt
• niet meer mee wil naar school, sport of feestjes
• heel verdrietig of gespannen raakt in sociale situaties
• weinig vertrouwen in zichzelf heeft

Merk je dat jouw kind extreem verlegen is? Lees dan de tips voor ouders van extreem verlegen kinderen.

Wat helpt als je kind verlegen is?

Je kunt een aantal dingen doen als ouder als je ziet en merkt dat je kind verlegen reageert.

Neem je kind serieus

Zeg niet te snel dat het nergens voor nodig is. Wat voor jou klein lijkt, kan voor je kind groot voelen. Laat liever merken dat je ziet dat het spannend is.

Bijvoorbeeld:
“Je vindt het lastig om iets te zeggen, hè? Dat snap ik.”
Als een kind zich begrepen voelt, geeft dat rust.

Geef je kind tijd

Verwacht niet dat je kind meteen meedoet, praat of contact maakt. Veel verlegen kinderen hebben opwarmtijd nodig. Even kijken, luisteren en wennen helpt dan vaak al.

Blijf rustig en in de buurt als dat nodig is, maar geef ook ruimte om zelf kleine stapjes te zetten.

Stimuleer in kleine stappen

Grote sprongen werken meestal niet. Kleine haalbare stapjes wel.

Denk aan:

• Eerst zwaaien naar iemand
• Daarna zelf hallo zeggen
• Later een korte vraag stellen
• Daarna misschien samen spelen of meedoen

Zo leert je kind dat iets spannend kan zijn, maar ook lukt.

Geef vertrouwen

Laat merken dat je in je kind gelooft. Niet door te pushen, maar door uit te stralen: jij kunt dit, en ik help je als dat nodig is.

Een kind krijgt meer zelfvertrouwen als het merkt dat het zélf iets aankan.

Wil je je kind helpen bij het ontwikkelen van meer zelfvertrouwen? Ontdek dan ook deze 10 oefeningen voor meer zelfvertrouwen.

Oefen samen

Je kunt veel voordoen en samen oefenen. Bijvoorbeeld hoe je iemand begroet, hoe je iets vraagt of hoe je mee kunt doen met spelen. Rollenspel kan goed helpen, juist omdat je kind dan in een veilige situatie kan oefenen.

Geef complimenten over de inspanning

Richt je niet alleen op het resultaat, maar vooral op de poging.

Zeg bijvoorbeeld:

• “Wat goed dat je het toch probeerde.”
• “Ik zag dat je het spannend vond en het toch deed.”
• “Fijn dat je die stap hebt gezet.” Dat helpt meer dan alleen zeggen dat iets knap was.

Zorg voor succeservaringen

Kinderen groeien van situaties waarin iets lukt. Kies daarom momenten die passen bij je kind. Een rustige speelafspraak met één ander kind is vaak fijner dan een druk feestje. In een veilige omgeving durven kinderen meestal meer.

Wat kun je beter niet doen?

Je bedoelt het vast goed, maar sommige uitspraken of handelingen kunnen juist averechts werken. Goed om je bewust van te zijn.

Je kind pushen

Goedbedoelde aansporingen kunnen te veel druk geven. Als je zegt: “Ga nou eens”, “Doe niet zo moeilijk” of “Zeg gewoon iets”, voelt je kind zich vaak nog onzekerder.

Je kind een label geven

Noem je kind liever niet steeds “verlegen”. Als een kind dat vaak hoort, kan het dat als een vast onderdeel van zichzelf gaan zien. Dat helpt niet.

Uitlachen of vergelijken

Lachen om verlegen gedrag of vergelijken met andere kinderen maakt een kind meestal kleiner. Het gevoel van schaamte of onzekerheid kan daardoor juist toenemen.

Alles overnemen

Beschermen is soms fijn, maar te veel overnemen helpt niet. Als jij altijd antwoord geeft, iets vraagt of een probleem oplost, krijgt je kind minder kans om zelf te oefenen.

De kunst is om dichtbij te blijven, zonder alles uit handen te nemen.

Lees ook: Onzeker over het opvoeden van je kind? Zo krijg je meer vertrouwen

Wat als je kind onzeker is?

Bij verlegenheid speelt onzekerheid vaak een rol. Een onzeker kind denkt sneller dat het iets niet kan of dat anderen het stom zullen vinden. Dan helpt het als je niet alleen kijkt naar het gedrag, maar ook naar wat je kind over zichzelf denkt.

Probeer daarom:

• Positief en eerlijk te benoemen wat goed gaat
• Fouten maken normaal te maken
• Niet te veel te corrigeren
• Je kind kleine taken te geven die passen bij de leeftijd
• Te laten merken dat het goed is zoals het is

Zelfvertrouwen groeit niet door druk, maar door veiligheid, oefening en positieve ervaringen.

Wanneer is extra hulp verstandig?

Soms is verlegenheid niet meer iets tijdelijks, maar gaat het je kind echt in de weg zitten.

Zoek dan hulp als je merkt dat je kind:

• Duidelijk lijdt onder de angst of spanning
• Vastloopt op school of in contact met anderen
• Steeds meer situaties gaat vermijden
• Lichamelijke klachten krijgt van spanning
• Heel negatief over zichzelf denkt

Je kunt dan contact opnemen met de huisarts, het consultatiebureau, de jeugdgezondheidszorg of een jeugdpsycholoog.

Geduld, begrip & vertrouwen

Een verlegen kind hoeft niet minder verlegen te worden om zich goed te ontwikkelen. Wat vooral helpt, is dat je kind zich veilig voelt, serieus genomen wordt en in kleine stappen mag groeien. Met geduld, begrip en vertrouwen help je je kind vaak het meest.

Lees ook het persoonlijke verhaal van moeder Annette. Haar zoontje is erg verlegen en ze twijfelt: ‘Is mijn kind nou verlegen of heeft hij gewoon een achterstand?’

Ontdek meer tips en adviezen van deskundige Rian Meddens.