Beoordeeld door

Rian Meddens

Opvoed- & ontwikkelingsexpert

In dit artikel

• Wat is ADHD?
• Oorzaak van ADHD
• Kenmerken van ADHD
• Dit ervaart een kind met ADHD
• Je kind testen op ADHD
• Kun je ADHD behandelen?
• Heeft voeding effect op ADHD?
• Training voor ouders
• Gevolgen voor de ontwikkeling
• ADHD & autisme

Wat is ADHD?

Een kind met ADHD kan zijn aandacht niet goed richten. De hersenen reageren sneller op prikkels, zoals impulsen, stemmingen en gebeurtenissen. Hierdoor is je kind snel afgeleid. Ook zie je vaak lichamelijke onrust, zoals friemelen en wiebelen, steeds opstaan en rondlopen of -rennen. De grootste problemen zie je vooral bij het taakgericht werken op school en het leren, en in de omgang met andere kinderen. Hij is drukker en doet vaker dingen zonder na te denken. Thuis merk je dat het aanleren van bepaalde routines traag kan verlopen: je kind vergeet wat hij moet doen en is steeds afgeleid van zijn taak.

ADHD - Overwegend Onoplettendheid type

Niet alle kinderen met ADHD zijn druk, maar hebben wel moeite met opletten. Deze kinderen zijn vaak dromerig en stil. Voorheen werd dit ADD genoemd, zonder de H van hyperactief. De diagnose ADD wordt sinds 1987 niet meer gesteld. Tegenwoordig is deze stoornis officieel een soort binnen de diagnose ADHD (Attention Deficit Hyperactivity Disorder). Hoewel ADD niet meer officieel bestaat, kom je de term nog regelmatig tegen.

De precieze term was voorheen altijd ADHD-I. De I stond voor inattentive, wat onoplettend betekent. De term wordt bijna niet meer gebruikt in Nederland. De officiële naam die nu gebruikt wordt is: ADHD - Overwegend Onoplettendheid type.

Oorzaak van ADHD

ADHD ontstaat niet door één simpele oorzaak. Vaak zie je dat ADHD in sommige families vaker voorkomt, daaruit blijkt dat erfelijkheid een rol speelt. Daarnaast kunnen verschillende factoren een rol spelen, zoals het temperament van het kind en de aanleg in het aansturen van zijn gedrag. Ook wat een kind heeft meegemaakt speelt mee, de omstandigheden waarin het kind opgroeit en de draagkracht van de omgeving.

Uiteraard is het niet zo dat ieder druk kind ADHD heeft (of ieder dromerig kind ADD). Trek dan ook zelf geen conclusies. Als je zeker wilt weten of je kind ADHD heeft, schakel dan een specialist in voor onderzoek en diagnose.

Kenmerken van ADHD

Er zijn drie belangrijke kenmerken die sterk wijzen op ADHD, in combinatie met het feit dat ze zich al voordoen, voordat je kind 12 jaar is en de problemen die ze veroorzaken er al langer dan een half jaar zijn. Ze belemmeren je kind in zijn ontwikkeling en komen voor op twee of meer terreinen, denk aan school, thuis, sport of vriendjes.

• Onoplettend, concentratieprobleem (snel afgeleid zijn)
• Erg druk zijn (hyperactief)
• Impulsiviteit (niet denken, maar doen)

Typisch gedrag van een kind met ADHD

Een kind met ADHD vertoont vaak ook onderstaand gedrag.

Aandacht- en concentratieproblemen

• Slordige fouten maken of moeite om aandacht te geven aan details.

• Moeite om aandacht bij taken of spelactiviteiten te houden.

• Het lijkt alsof uw kind niet luistert als hij of zij direct wordt aangesproken.

• Moeite met het opvolgen van aanwijzingen en afmaken van taken.

• Moeite met het organiseren van taken en activiteiten.

• Vermijdt vaak taken die langdurige concentratie vragen.

• Raakt vaak dingen kwijt

• Wordt makkelijk afgeleid door uitwendige prikkels, zoals geluiden

• Is vaak vergeetachtig

Eerst doen, dan pas nadenken

• Onrustig bewegen met handen en voeten, veel draaien op de stoel.

• Niet kunnen blijven zitten.

• Rondrennen en overal opklimmen, ook als dit niet de bedoeling is.

• Steeds bezig zijn, geen rust nemen.

• Moeilijk rustig kunnen spelen of ontspannen.

• Erg veel praten.

• Antwoord geven voordat iemand klaar is met de vraag.

• Moeite om op de beurt te wachten.

• Vaak door andere mensen heen praten.

Deze kenmerken komen niet alleen bij kinderen voor. Het lijkt soms alsof een volwassene deze symptomen niet heeft. Dat is schijn: een volwassene kan ze alleen beter onderdrukken. Kinderen (en volwassenen) met ADHD kunnen vaak hun capaciteiten niet goed gebruiken. Ze hebben minder grip op hun eigen functioneren. Ook is het lastig om te voldoen aan wat anderen en ze van zichzelf verwachten. Hierdoor kunnen ze een negatief zelfbeeld ontwikkelen.

Positieve effecten van ADHD

Er zijn natuurlijk ook positieve effecten van ADHD. Herken je dit bij jouw kind?

• Intens kunnen genieten
• Creatief en vindingrijk zijn en helemaal opgaan in een spel
• Goed ontwikkeld empathisch vermogen, grote betrokkenheid
• Aandacht voor details
• Vernieuwende ideeën bedenken
• Scherpe intuïtie met een eigen blik op de wereld
• Oplossingsgericht
• Goed gevoel voor humor

Download gratis deze leuke krachtenposter voor kinderen met de diagnose ADHD. Bron: Psychogoed.nl.

Kan een kind van 3 jaar ADHD hebben?

Officieel kan de diagnose bij kinderen pas gesteld worden vanaf 6 jaar (als het kind zeer ernstige symptomen vertoond en belemmeringen ervaart). Natuurlijk is ADHD er al eerder. Maar vaak is het op jongere leeftijd moeilijk om hyperactiviteit te onderscheiden van normaal druk gedrag bij peuters en kleuters. Er wordt op dit moment wel onderzoek gedaan naar ADHD bij jonge kinderen.

Wat ervaart een kind met ADHD?

Een kind met ADHD kan emoties sterker ervaren. Als hij verdrietig is, dan voelt hij zich heel verdrietig. En als hij boos is, dan kan hij heel boos zijn. Maar ook: als hij blij is, dan is hij superblij! Bijvoorbeeld als jij verdrietig of gestrest bent. Of als het hem niet lukt om een toren te bouwen. Het is goed om je hier bewust van te zijn.

Kun je een kind testen op ADHD?

Je kunt nooit zelf de diagnose stellen. Bespreek je vermoedens eerst met de huisarts. Hij kan je doorverwijzen voor onderzoek naar een orthopedagoog, psychiater of kinderarts.

Je kunt wel deze online ADHD test doen, waarbij je zo goed als mogelijk het gedrag van je kind invult. Dit geeft alvast een goede indicatie.

Lees ook: Onderzoek naar ADHD bij kinderen: hoe eerder je het weet, hoe beter

Wat gebeurt er na een onderzoek?

Is er onderzoek gedaan naar ADHD bij je kind? Je behandelaar vertelt je wat er uit het onderzoek is gekomen.

• Je kind is druk en/of snel afgeleid, maar hij voldoet niet aan de kenmerken van ADHD. Verder onderzoek is meestal niet nodig.

• Je kind voldoet aan de criteria van de diagnose ADHD. In overleg kun je begeleiding krijgen hoe je jouw kind kunt ondersteunen om zich zo goed mogelijk te ontwikkelen. Ook school wordt hierbij meestal betrokken. Vaak richt de behandeling zich zowel op jullie als ouders als op je kind.

• Soms kan een consult bij een kinderpsychiater plaatsvinden om de mogelijkheden van medicatiegebruik te bespreken.

• Er kan ook een andere oorzaak zijn, bijvoorbeeld iets lichamelijks. Je krijgt dan advies over waar je terecht kunt.

Hoe kun je je kind helpen?

Ieder kind is anders. De onderstaande adviezen kunnen jou en je kind helpen, of hij nu wel of geen ADHD heeft.

• Zorg voor structuur. Dit doe je door samen regels af te spreken. Met je (ex-)partner en je kind.

• Geef je kind een vaste bedtijd, sta op vaste tijden op en plan vaste eetmomenten. Eet ook consequent op één plek. Dus niet de ene keer aan tafel en de andere keer op de bank. Zorg ook dat spullen een vaste plaats hebben.

• Wees duidelijk. Vertel elke ochtend aan je kind wat de planning voor de dag is. Wat gaat je kind doen? Wat ga jij doen? Je kunt als hulpmiddel plaatjes, foto’s en/of een (schrijf)bord gebruiken. Gebruik korte zinnen en woorden.

• Belonen werkt beter dan straffen. Beloon goed gedrag direct met een compliment of een knuffel. En doe dat gerust meerdere keren per dag. En iets extra’s kan altijd. Door samen een boekje te lezen of een spelletje te doen bijvoorbeeld. Lees meer tips over positief opvoeden.

• Beweging is altijd goed. Ga lekker naar buiten of laat je kind meehelpen met kleine klusjes.

• Maak afspraken met je kind over wat wel en niet mag. Geef ook aan wat er gebeurt als je kind het toch doet.

• En het allerbelangrijkste: ga op een positieve manier met je kind om. Ieder kind geniet als hij hoort wat hij goed doet en als hij aangemoedigd wordt. Dit zorgt voor zelfvertrouwen. Lees meer over het stellen van grenzen op een positieve manier.

Omgaan met ADHD

Het is niet altijd gemakkelijk om een kind met druk en impulsief gedrag te hebben. Het lijkt dan wel alsof hij expres iets doet wat niet mag. Of expres niet luistert. Dat is (meestal) niet zo. Als je kind iets moeilijk vindt, dan heeft hij vaak moeite om zijn aandacht erbij te houden. En andersom ook: als je kind iets te makkelijk vindt, dan is dat ook lastig voor hem. Over het algemeen geldt: kinderen met ADHD hebben vaker uitleg en meer herhaling nodig dan anderen. Het beste is om te letten op wat er goed gaat, bij jezelf en bij je kind. Lees hier 7 tips om je kind beter te laten luisteren.

Kun je ADHD behandelen?

Vaak worden ADHD-klachten minder als een kind ouder wordt. Zo worden veel kinderen met ADHD minder onrustig als ze volwassen zijn. Bij ongeveer 3 van de 10 kinderen worden de klachten zoveel minder dat je het geen ADHD meer noemt. Bij de andere kinderen worden de klachten minder of anders. Een kind uit zich dan niet meer als druk, maar voelt zich wel onrustig van binnen. Of blijft moeite houden met de aandacht erbij houden en/of opletten.

Medicatie bij ADHD

Het kan zijn dat je kind weinig of niet voldoende baat heeft bij de gegeven adviezen en behandeling. En dan op een manier waardoor hij problemen blijft houden. Er bestaat medicatie voor mensen met ADHD. Er zitten zowel voor- als nadelen aan deze medicijnen. Bespreek deze met je huisarts of de kinderpsychiater.

Heeft voeding effect op ADHD?

Heeft voeding effect op de symptomen van ADHD? Alle studies bij elkaar wijzen uit dat je met een bepaald voedingspatroon de uitingen van ADHD kunt beïnvloeden. Kijk maar eens wat bij jou en je kind past.

• Kinderen met ADHD hebben vaak een tekort aan zink, magnesium, ijzer, koper en omega 3 vetten. Bespreek met je huisarts of je in de vorm van een speciaal supplement voor kinderen deze tekorten kunt aanvullen.

• Een kind met ADHD is gebaat bij zo veel mogelijk plantaardig eten. Veel fruit, groente, noten, volle granen, peulvruchten en plantaardige oliën. Zet voldoende vette vis en gevogelte op het menu en liever niet vaker dan eens per week rood vlees.

• Vermijd snelle suikers en koolhydraten om de bloedsuikerspiegel stabiel te houden.

• Geef kleine porties verspreid over de dag. Zo wordt de stofwisseling optimaal geactiveerd.

Training voor ouders

Er bestaan trainingen voor ouders met kinderen die ADHD hebben. Een training kan jullie helpen in de omgang met elkaar en anderen. Ook ondersteun je de ontwikkeling van je kind voor de toekomst. Bespreek met je huisarts of behandelaar waar je een oudertraining kunt volgen. Onder meer de volgende onderwerpen komen aan bod.

• Hoe leer je je kind gewenst gedrag?
• Hoe ga je om met het drukke ongeconcentreerde gedrag van je kind?
• Hoe zorg je dat je duidelijk bent naar je kind?
• Hoe zorg je dat je kind beter begrijpt wat van hem wordt verwacht?
• Hoe reageer je het best op het gedrag van je kind?
• Hoe pas je je eigen verwachtingen aan naar wat je kind kan?

Een oudertraining omvat vaak ook psychoeducatie. Je krijgt dan uitleg over wat ADHD is en hoe het tot uiting komt bij kinderen.

Gevolgen ADHD voor de ontwikkeling

Als je kind ADHD heeft, dan hoeft dit geen probleem te zijn of te worden. Ieder kind met ADHD is anders. Het gaat er meer om dat je weet hoe jullie omgaan met deze kenmerken en symptomen. Je kind heeft veel te leren op sociaal gebied en ook persoonlijk staan hem uitdagingen te wachten. Want hyperactief gedrag en impulsiviteit kunnen zorgen voor gedragsproblemen.

Dit kan zorgen voor negatieve reacties van andere kinderen, andere ouders en docenten. Dit kan effect hebben op het zelfvertrouwen van je kind. Op school kunnen leerproblemen ontstaan, doordat je kind sneller afgeleid is. En zonder concentratie kosten opdrachten hem ook meer moeite.

Tot slot: binnen je gezin is het belangrijk om de balans te blijven zoeken. Voor broertjes en zusjes en als ouders onderling kan de emotionele last zwaar zijn. Vanaf de puberteit nemen kinderen over het algemeen meer risico’s. Kinderen met ADHD doen dit vaker dan andere pubers. Ze hebben vaker psychische problemen, zoals angst, depressiviteit en agressiviteit. Het blijft dus belangrijk om met je behandelaar, nadat de diagnose gesteld wordt, te praten en te zoeken naar wat voor je kind en voor jullie werkt.

ADHD & autisme

ADHD en autisme lijken in eerste instantie niet op elkaar. Maar volgens onderzoek zijn er meer overlappingen dan we denken. Stoornissen uit het autismespectrum (ASS) en ADHD hebben mogelijk dezelfde genetische basis. Het kan dus zijn dat je kind niet 100 procent ADHD heeft of autistisch is, maar een beetje van beide heeft. Er is een duidelijke overlap op het gebied van aandachtsproblemen. Bijvoorbeeld als het gaat om het verwerken van prikkels of selectieve aandacht. Het kernverschil zit met name in het sociale contact.

Kinderen met autisme hebben moeite met communicatie, omdat ze de sociale regels niet kennen. Bij kinderen met ADHD gaat het om andere redenen vaak mis in de communicatie. Er zijn op dit moment veel onderzoeken naar ADHD, ADD en autisme, én de verbanden en verschillen.

Bronnen: Psychogoed.nl, Hersenstichting.nl, Thuisarts.nl, NJi.nl

Ontdek meer tips en adviezen van deskundige Rian Meddens.