Peuterpuberteit: opstandig gedrag en driftbuien

Peuterpuberteit opstandige peuter

Je dreumes doorloopt na zijn 1e verjaardag een opstandige fase in zijn ontwikkeling. Deze fase wordt vooral gekenmerkt door het woordje "Nee!", waarmee je kind te pas en te onpas reageert op jouw verzoeken en opdrachten. Tussen zijn 2e en 3e verjaardag breekt er opnieuw een periode van verzet aan: de peuterpuberteit.

Een dreumes die voor het eerst zijn eigen willetje en onafhankelijkheid ontdekt, verzet zich met de nee-fase tegen zijn ouders. Hij wordt puur geleid door de drang om tegen zijn ouders in te gaan, maar is zich nog niet bewust van de gevolgen van dit gedrag. Bij een peuter is dit besef wel aanwezig. Net als een jaar daarvoor voelt hij sterk de behoefte om onafhankelijk en zelfstandig te zijn. Maar tegelijkertijd is hij ook bang om zich op die manier los te maken van zijn ouders. Een deel van hem zou het liefst nog even veilig klein blijven. Een peuter voert dus niet alleen strijd met zijn ouders, maar ook met zichzelf.

De peuterpuberteit: het ontwikkelen van een persoonlijkheid

De perioden waarin je peuter opstandig is, zijn cruciaal voor de ontwikkeling van de persoonlijkheid van je kind. Hij leert dan dat hij een zelfstandig en onafhankelijk individu is, met een duidelijk ego en een eigen wil. Hij realiseert zich dat hij zich los moet maken van jullie, zijn ouders, en zijn eigen beslissingen moet nemen. Deze ontwikkeling verloopt stapje voor stapje en gaat door totdat je kind volwassen is. In een aantal afzonderlijke perioden treedt deze ontwikkeling extra sterk op de voorgrond.

Drang naar zelfstandigheid en onafhankelijkheid

Je peuter wil zelf beslissen wat hij doet en wanneer hij iets doet. Hij komt in opstand zodra jij hem het gevoel geeft dat hij iets moet. Dat wil hij immers zelf bepalen. Bovendien wil je kind alles zelfstandig doen, zonder jouw hulp. Hij protesteert als je hem iets uit handen neemt of op jouw manier wil laten doen. Deze aandrang leidt dus telkens opnieuw tot een conflictsituatie.

Egocentrisme tijdens de peuterpuberteit

Nu hij zijn eigen ego heeft ontdekt, is dat het enige wat telt voor je peuter. Hij is zo sterk met zichzelf bezig dat hij niet in staat is om zich in een ander te verplaatsen. Dit kan hem tot een echt tirannetje maken. Alles moet op zijn manier en alles is van hem. Hij ziet dit gedrag niet als iets verkeerds. Toch komt hij onmiddellijk in opstand als de rollen een keer zijn omgedraaid en jij je (volgens hem) tiranniek gedraagt.

Frustratie en angst tijdens de peuterpuberteit

Veel van wat je peuter zelf wil doen en beslissen, kan hij nog helemaal niet. Dat frustreert hem. Je kind raakt bovendien verward door al die tegenstrijdige emoties en neigingen die hij voelt. Hij wordt boos op zichzelf omdat hij graag zelfstandig wil zijn, maar dat tegelijkertijd nog niet goed durft. Daarnaast maakt deze wervelstorm van gevoelens hem onzeker en bang. 

Hoe ga je om met een driftbui van je peuter?

Als je peuter zijn zin niet krijgt, of de dingen gaan niet helemaal zoals hij wil, zou het kunnen zijn dat hij dit uit in een driftbui. Dit is logisch, omdat hij te klein is zich in woorden uit te drukken en zijn ongenoegen toch wil uiten. Je herkent een driftbui aan buitenproportioneel gedrag, zoals schreeuwen, slaan, schoppen, krijsen, spullen kapot gooien, enz. Een driftbui is een heel normaal en hoort bij de emotionele ontwikkeling van je peuter. Onderstaand stappenplan is een manier om met de driftbui van je peuter om te gaan:

  1. Het belangrijkste is dat jij rustig blijft. Je gaat op je hurken voor hem zitten, op ooghoogte en kijkt hem aan. Vertel hem duidelijk dat hij dat niet mag doen (schreeuwen, slaan, niet luisteren, etc.). Geef hem een waarschuwing, dat als hij er mee doorgaat, hij dan naar de gang moet. Het mag ook een ander plekje zijn, maar wel altijd dezelfde plek gebruiken. Dat wordt dan het plekje om even af te koelen en tot rust te komen (time-out plek).
  2. In het begin zal hij hier zeker mee doorgaan. Blijf nog steeds rustig. Je pakt je kind op en zet hem op de time-out plek. Je laat hem daar, afhankelijk van zijn leeftijd, een paar minuten zitten (drie jaar – drie minuten). Als hij van de plek afkomt, of doorgaat met schreeuwen, zet je hem terug en vertel je dat hij moet blijven zitten tot hij weer rustig is.
  3. Als de tijd om is en je kind weer rustig is, zeg dan dat hij van zijn plek af mag komen. Herhaal heel even wat hij niet meer mag doen. Het is weer goed en je komt er niet meer op terug.

De eerste paar keer zal dit moeilijk zijn. Je kind zal keer op keer van de plek afkomen en je moet hem misschien wel tien keer terugzetten. Blijf heel consequent in wat wel en niet mag. Rustig blijven, en altijd eerst een keer waarschuwen, want de bedoeling is natuurlijk dat hij uiteindelijk reageert op alleen de waarschuwing.

Rustig blijven tijdens driftbuien

Bovenstaand stappenplan werkt niet voor ieder kind. Soms is het beter om je driftige kind gewoon uit te laten razen en zijn gedrag te negeren. Een peuter heeft het nodig om af en toe boos te kunnen worden zonder dat zijn ouders daar een oordeel over hebben. Dat is belangrijk voor zijn gevoel van veiligheid. Je kunt hierbij ook zijn gevoel benoemen, hierdoor voelt je kind zich begrepen. Probeer uit wat voor jouw kind het beste werkt en houd vast aan die methode. Zo is jouw reactie voorspelbaar voor je kind en is het duidelijk voor jezelf. 

Lees ook: 5x als je peuter een echte draak wordt