Liever een werkdag dan mamadag

“In plaats van dat ik uitkeek naar mijn wekelijkse mamadag, merkte ik dat ik ertegenop begon te zien. Ik trok het niet om voor mijn dochter te zorgen, terwijl ik me zo ongelooflijk uitgeput voelde. Dan zat ik liever op kantoor achter mijn bureau. Ik heb daarom mijn dochter weleens stiekem op m’n vrije dag een keer extra naar het kinderdagverblijf gebracht, zonder het mijn partner te vertellen. Ik durfde niet toe te geven dat ik eigenlijk niet bij haar wilde zijn.”

Een dag met mijn dochter voelde zwaarder dan een dag op kantoor

Aan het woord is Eva. Als ze moeder wordt gaat het in de eerste maanden, tijdens haar verlof, nog oké met haar. “Tuurlijk, het ouderschap was nieuw en flink wennen. Maar ik kon tijdens mijn verlof nog rustig de tijd nemen om aan mijn baby en nieuwe rol als moeder te wennen.”

Moederschap en werken blijkt lastige combinatie

Maar vanaf het moment dat Eva weer aan het werk gaat, blijkt het moederschap in combinatie met haar baan, lastig. “Je kind voor het werk bij de opvang brengen, op werk zo goed mogelijk presteren, toch weer op tijd naar huis om haar te halen, een maaltijd in elkaar draaien, een overprikkeld kind troosten, voeden en op bed leggen: ik vond het zó ongelooflijk zwaar. Vooral omdat onze dochter altijd een huiluurtje had op het moment dat wij thuis kwamen en er gekookt moest worden. In plaats van even bij te komen van mijn werkdag, moest ik nóg harder werken en stortte ik iedere avond om acht uur volledig in. Even tijd voor mij en mijn partner was er amper.”

Continu aanstaan

Bovendien vindt Eva een dag met haar dochter nog zwaarder dan een dag op kantoor. “Ik moest haar continu dragen en entertainen, anders zette ze het op een huilen. Ik was in eerste instantie heel blij dat ik een dag minder ging werken na haar geboorte. En die dag gaf dan ook wel rust, omdat ik dan geen drukke ochtend- en avondspits had. Maar de dag zelf voelde niet als vrije tijd, integendeel. Ik stond continu aan." Als daar bovenop onverwacht Eva’s moeder overlijdt, blijkt dat de druppel. “Ik moest voor mijn dochter zorgen, terwijl ik ontzettend aan het rouwen was. Ik had helemaal geen ruimte voor haar. Ik genoot niet meer van het moeder-zijn en was doodop. Ik deed alles op de automatische piloot. Uiteindelijk moest ik me ziek melden en heb ik maandenlang thuisgezeten.”

Het ouderschap anno nu wordt als zwaarder ervaren dan een aantal decennia geleden

Wat is een parental burn-out?

Het verhaal van Eva is niet uniek. Sterker nog, bijna 40% van de ouders ervaart klachten van een parental burn-out, oftewel: een ouderschapsburn-out. Dit blijkt uit recent onderzoek van de Erasmus Universiteit Rotterdam onder leiding van Maartje Luijk en Caro Lemmen. Wat is zo’n burn-out precies? “Dat is een situatie waarin je zo lang intens onder druk staat door alles wat met het ouderschap te maken heeft, dat je je overweldigd voelt door die rol”, legt onderzoeker Maartje Luijk uit. “Bij veel ouders, 39% van de onderzoeksgroep, gaat het om enkele symptomen. Zij zijn niet gevloerd, maar ervaren wel klachten. Denk hierbij aan overweldigende fysieke en emotionele uitputting, je minder verbonden voelen met je kinderen en een verlies van plezier in het ouderschap. Ook voelen ouders zich niet meer de ouders die ze wíllen zijn. Tegelijkertijd lukt het deze ouders (nog) wel om balans te houden, maar die balans is heel kwetsbaar. Zo’n 5 procent heeft echt zorgwekkende klachten en 2 procent heeft ernstige burn-outklachten. Sommige ouders hebben zelfs het gevoel dat ze hun gezin moeten verlaten.”

Lees ook: Voor ouders: 7x lekker in je vel

Draagkracht en draaglast

Hoe kan het dan dat de één ogenschijnlijk moeiteloos vier kinderen grootbrengt en de ander na de geboorte van het eerste kind bezwijkt? Maartje: “Het draait om de balans tussen draagkracht en draaglast. Ouders, kinderen en gezinnen verschillen in hoeveel ze kunnen ‘dragen’ in het dagelijks leven. Dit hangt samen met beschermende factoren: een steunende partner, een veilige buurt of zelf weinig last hebben van perfectionisme. Hoe zwaarder de lasten of risico’s zijn - zoals geldzorgen, drukte op werk, onenigheid over de taakverdeling of een baby die veel huilt - hoe meer steun en hulp je nodig hebt om alles te kunnen dragen.”

De combinatie is teveel

Zo nekte Eva uiteindelijk de combinatie tussen een lastige baby, een drukke baan én het verdriet om haar overleden moeder. Maartje: “Het probleem is vaak dat de steun ontbreekt. 75% van de ouders kreeg het afgelopen jaar geen hulp bij de opvoeding. En als er dan bovenop het ouderschap en het werk nóg iets komt, kan dat de druppel zijn die de emmer doet overlopen. Ook als de stress langdurig aanhoudt, kan dit leiden tot burn-out.”

De maatschappij is veranderd

Naast persoonlijke factoren, speelt de inrichting van onze maatschappij een belangrijke rol in het welzijn van ouders. “Als je terugkijkt op afgelopen decennia zijn kinderen niet moeilijker geworden of slechter gaan slapen. Ouders zijn ook niet echt veranderd. Wat wél is veranderd, is de maatschappij waarin we opvoeden. Ouders zijn door de individualisering meer tijd gaan doorbrengen met hun eigen kinderen, maar zijn ook meer gaan werken. En we vergelijken ons op sociale media met andere ouders. Dat maakt dat het ouderschap anno nu als zwaarder wordt ervaren dan een aantal decennia geleden.”

Feiten & cijfers

• 39 procent van de ouders ervaart klachten van een ouderschapsburn-out.
• 5 procent heeft zorgwekkende klachten en 2 procent heeft ernstige burn-outklachten.
• Moeders hebben gemiddeld meer burn-outklachten dan vaders.
• Ouders van wie het jongste kind jonger is dan 4 jaar, hebben gemiddeld meer klachten dan ouders met oudere kinderen.
• Ouders van kinderen met extra zorgbehoeften ervaren gemiddeld meer burn-outklachten dan andere ouders.
• Opvallend: alleenstaande ouders hebben gemiddeld net zoveel klachten als ouders die samen een kind opvoeden.

Voorkomen en genezen

De grote vraag is natuurlijk: is een ouderschapsburn-out te voorkomen? “Dat hebben we niet onderzocht. Maar als je je bedenkt dat het gaat om de balans tussen wat je moet en wat je kúnt dragen, dan zul je dat als aanstaande ouders samen goed moeten bespreken”, legt Maartje uit. “Bedenk voor jezelf of je een netwerk om je heen hebt waar je op kunt leunen. Vraag je makkelijk hulp of vind je dat lastig? Hoe perfectionistisch ben je? Hoe kan je hiermee omgaan? Hoe gaan jullie zorgen dat jullie af en toe kunnen ontspannen en bijtanken?”

Kansen voor de overheid

Daarnaast ziet de onderzoeker kansen op het gebied van overheidsbeleid. “De overheid kan onder meer investeren in lokale programma’s en plekken waar ouders samen met bijvoorbeeld buren en verenigingen het opvoeden kunnen delen. Zorg voor steun voor ouders in de buurt, ontwikkel ouderschapsvriendelijk werkgeversbeleid en benoem een Minister voor Toekomstige Generaties. Ouderschap raakt aan zorg, werk, wonen, inkomen, onderwijs en de economie. Er is regie nodig over ministeries heen om het belang van kinderen en ouders te bewaken.”

Hulp vragen

Gelukkig is Eva inmiddels weer goed hersteld van haar parental burn-out. “Onze dochter is nu twee jaar en ben ik alweer een halfjaar aan het werk. Uiteindelijk heeft een periode van rust en therapie me goed geholpen. Mijn partner en ik hebben ook regelmatig besproken hoe we de taken in huis het beste kunnen verdelen en wie we (vaker) om hulp kunnen vragen als het ons teveel wordt. Inmiddels hebben we een poule van oppassen waar we regelmatig gebruik van maken en ik ben een halve dag minder gaan werken, terwijl onze dochter die middag gewoon op het kinderdagverblijf zit. Zo heb ik de rust om wat dingen in huis te doen en kan ik op de dag dat ik met haar ben, ook écht samen zijn - in plaats van het huishouden doen. Inmiddels voel ik me zo goed, dat een tweede kind welkom is.”

Lees ook: Wanneer ga je voor een volgend kind?

Dit artikel is eerder verschenen in magazine WIJ.