Beoordeeld door

Babette Lockefeer

Moederschapexpert & oprichtster Matermorphosis

Wat is opvoedonzekerheid?

Opvoedonzekerheid is het gevoel van twijfel dat je kunt hebben over jezelf als ouder. Je vraagt je af of je het goed doet. Of je wel de juiste keuzes maakt en of je kind daar geen nadeel van heeft. Soms speelt dit bij kleine momenten, zoals bij een driftbui, soms juist bij grote beslissingen, bijvoorbeeld over je opvoedstijl of school. Die twijfel kan zorgen voor angst om fouten te maken of het gevoel dat je niet goed genoeg bent als ouder.

Hoeveel ouders hebben hier last van?

We vroegen via de Instagram van WIJ hoe zeker ouders zich voelen over hun opvoedaanpak. De reacties van 1.483 ouders laten zien dat twijfel heel normaal is. Slechts 16% voelt zich meestal zeker over de manier van opvoeden. Het grootste deel 80% twijfelt weleens en 5% voelt zich vaak onzeker.

Waar komt die onzekerheid vandaan?

Op social media of in gesprekken met andere ouders lijkt het soms alsof zij het opvoeden moeiteloos doen. De vragen spoken door je hoofd: Hoe doen zij dat? Doe ik het wel goed? Waarom lukt het mij niet? Die twijfel is normaal. Vaak vergelijk je jezelf met beelden die mooier lijken dan de werkelijkheid. Dat kan je zelfvertrouwen flink laten wankelen.

‘Het moederscript’ legt je een onmogelijke lat op

Behalve de beelden op social media is er nog iets wat aan je onzekerheid knaagt, zonder dat je het doorhebt: het onzichtbare moederscript. Dat is het geheel van onuitgesproken verwachtingen van de maatschappij over hoe een ‘goede moeder’ haar kinderen hoort op te voeden. Ze zou intuïtief moeten weten wat haar kind nodig heeft. Altijd geduldig blijven. Grenzen stellen zonder ooit haar stem te verheffen. Haar kind stimuleren, maar vooral niet pushen. Zorgen voor rust, ritme en regelmaat. Haar kind emotioneel begeleiden, sociaal laten ontwikkelen, gezond laten eten, voldoende laten bewegen. En als haar kind zich moeilijk gedraagt, wordt dat gezien als iets wat zij blijkbaar niet goed heeft aangepakt.

Dit script krijg je nergens expliciet opgelegd. Niemand vertelt je letterlijk hoe het hoort. Maar je bent ermee opgegroeid. En het zit zó diep dat je vaak denkt dat jouw keuzes en twijfels uit jezelf komen, terwijl ze eigenlijk gevormd zijn door wat je geleerd hebt dat ‘hoort’ in de opvoeding. Het script zit trouwens niet alleen in jou: het bepaalt ook hoe je omgeving en de maatschappij naar jou kijken. Een driftbui op het schoolplein, een kind dat niet wil luisteren, een peuter die geen groente eet, het wordt al snel gelezen als iets wat jij niet goed doet. Dus als iets niet werkt bij jouw kind, of niet bij jou past als moeder, twijfel je aan jezelf, in plaats van aan het script. Terwijl het juist vaak het script is dat niet klopt.

Het hele idee van de ‘perfecte moeder’ in de opvoeding is bovendien vol tegenstrijdigheden. Ze moet streng zijn én warm. Grenzen stellen én altijd geduldig zijn. Haar kind stimuleren én niet overprikkelen. Structuur bieden én flexibel meebewegen. Autonomie geven én altijd beschikbaar zijn. Niemand kan aan al die eisen tegelijk voldoen. Dat ligt dus niet aan jou, maar aan het script zelf.

Dipt je zelfvertrouwen ook?

Er is nog iets wat weinig ouders weten: in de eerste jaren van het moederschap dipt het zelfvertrouwen bij veel moeders. Dat is een normaal onderdeel van matrescence, oftewel de moederteit, de ontwikkelingsfase waarin je van vrouw naar moeder transformeert (een beetje zoals de puberteit, maar dan richting moederschap). Er verandert zoveel tegelijk: je brein, je lichaam, je rollen, je relaties. Geen wonder dat je jezelf even kwijt kunt raken.

Onderzoek onder Nederlandse ouders laat zien dat het zelfvertrouwen van moeders vanaf de geboorte zakt, ongeveer rond de 18 maanden het laagst is, en pas rond het vierde jaar van je kind weer terug is op het niveau van vóór de zwangerschap. Dat is een flinke periode. Interessant detail: voor vaders gaat het zelfvertrouwen óók naar beneden, maar minder diep dan bij moeders. Dat komt deels door de veel hogere druk die moeders voelen om “het goed te doen”.

Wat dit betekent: als jij je nu minder zeker voelt dan vroeger, ligt dat niet aan jou. Het is een voorspelbare fase. En het trekt weer bij.

Ben je de moeder die je dacht te worden?

Tijdens je zwangerschap heb je waarschijnlijk al een beeld gevormd van wat voor moeder je wil zijn. Geduldig misschien. Rustig. Niet té bezorgd. Eentje die lekker gewoon blijft werken. Of juist eentje die helemaal opgaat in haar kind. En dan komt je baby. En je weet niet wat voor kind je krijgt. Je weet niet hoe jij zelf op het moederschap gaat reageren. Je weet niet hoe je partner reageert op het ouderschap. En al die dingen samen maken dat je verwachtingen en de realiteit vaak flink uit elkaar liggen.

Daar komt nog iets bij: door matrescence veranderen niet alleen je dagen, maar ook jijzelf. Wat je vóór je kind belangrijk vond, kan ineens anders voelen. Dingen waarvan je zeker wist dat je ze nooit zou doen, doe je nu wél. En dingen die vanzelfsprekend leken, passen ineens niet meer. Je waarden verschuiven, soms zonder dat je het meteen doorhebt.

Misschien dacht je: ik ga zeker niet zo’n moeder zijn die haar baby in bed neemt. En nu slaapt je kind alleen maar tegen jou aan. Misschien dacht je dat je na drie maanden weer fluitend aan het werk zou gaan, en blijkt dat helemaal niet zo simpel. Dat kost schakeltijd. Want je moet afscheid nemen van de moeder die je dacht te worden, voordat je kunt aankomen bij de moeder die je daadwerkelijk bent. Die tussenruimte voelt vaak als falen, maar het is eigenlijk puur aanpassingswerk.

Wees dus lief voor jezelf als je plannen niet uitpakken zoals je dacht. Dat is geen gebrek aan competentie, dat is de werkelijkheid van een kleine persoon die je nog aan het leren kennen bent, én van jou die nog aan het veranderen bent.

Lees ook: Het moederschap is mooi, maar ook gewoon heel zwaar

Is het normaal dat opvoeden moeilijk is?

Ja, helemaal. Ouderschap vraagt elke dag iets nieuws. Wat vandaag werkt, kan morgen anders zijn. Elk kind is uniek en blijft zich ontwikkelen. Jij groeit mee, met vallen en opstaan. Opvoeden in onze huidige samenleving kost veel energie, omdat ouders vaak alleen staan voor zorg die vroeger door een bredere groep werd gedragen.

Je moet vaak schakelen, oplossingen bedenken en omgaan met emoties van je kind én van jezelf. Daarnaast zijn er zoveel meningen, ook van experts, die elkaar tegen lijken te spreken. Al die informatie was er vroeger niet. Aan de ene kant is het fijn dat we meer weten, maar het kan je ook onzeker maken. Weet wel, het feit dat je nadenkt over de opvoeding van je kind, en dit soort artikelen leest, maakt dat je een goede moeder bent. You care. Dus laat je niet gek maken met gedachtes als: heb ik haar nu voor altijd verpest? Had ik dit maar eerder geweten. Je bent een goede moeder, die net als elk mens af en toe een fout maakt.

Hoe kun je omgaan met opvoedonzekerheid?

Je wilt het beste voor je kind. Maar soms lukt dat niet zoals je zou willen. Of je weet even niet wat dan het beste is. Schiet niet gelijk in paniek. Een keer een verkeerde keus maken, beschadigt je kind niet meteen. Juist in zulke momenten kun je je kind laten zien hoe je met tegenslagen omgaat. Deze tips helpen je verder.

• Geef jezelf toestemming om pauze te nemen
  Soms heb je niet nog méér positiviteit nodig, maar juist ruimte om even niet aan te staan. Het is oké om een moeilijk gevoel te voelen zonder het meteen weg te willen werken. Leg de lat lager, delegeer wat kan, en vraag iemand om even over te nemen zodat jij kunt uitblazen. Dat is geen luxe, dat is noodzakelijk onderhoud.

• Doe het niet alleen
  Je hoeft het opvoeden niet alleen te dragen. Iedereen heeft weleens hulp nodig. Soms alleen een luisterend oor. Soms een fijn gesprek, waarin je kan bespreken hoe je met een bepaalde opvoedsituatie om kan gaan. Soms gewoon wat oplaadtijd voor jezelf zodat je er weer echt kan zijn voor je kind. Hulp vragen is niet zwak, geen teken dat je een slechte moeder bent. Het laat alleen maar zien dat je het goede wil voor je kind.

• Neem de tijd voor een goed gesprek
  Af en toe een dag erdoorheen zitten hoort bij het ouderschap. Maar als je merkt dat dezelfde dingen vaak terugkomen en je eigenlijk steeds op hetzelfde punt belandt, kijk dan verder. Als je een partner hebt, plan een moment in om een gesprek met hem te hebben. Bespreek eens wat jullie nou echt belangrijk vinden in de opvoeding.

  Wat wel werkt met jullie kinderen? Wat vinden jullie fijn? Waar twijfelen jullie over, en wat zouden jullie daarin kunnen proberen? Zit het probleem echt in jou kind, of meer in hoe de buitenwereld op de situatie reageert? Als er dingen voor jou niet goed werken, geef dit duidelijk aan. Als jullie kind iets anders nodig heeft dan wat in het huidige schema past, kijk wat er anders moet. Wie kan er meer helpen? Wat gaan jullie tijdelijk even niet doen? En weet, dingen die onmogelijk lijken zijn soms letterlijk bereikbaar als je het samen doet

Lees ook: ‘Eens per maand gaan mijn kinderen naar de oppas en ik naar een hotel’

3x samen sta je sterker

Steun zoeken bij anderen kan spannend voelen. Misschien ben je bang dat het lijkt alsof je hebt gefaald. Alsof je het niet zelf aankunt. Maar bekijk het zo écht niet. Je hoeft opvoeden namelijk niet alleen te doen. Ken je het Engelse gezegde: It takes a village to raise a child? Daar zit veel waarheid in. Familie, vrienden, buren en andere ouders kunnen steun, advies en inspiratie geven. We delen drie manieren om elkaar te helpen en samen sterker te staan.

1. Praat met anderen

Het helpt om af en toe je hart te luchten. Vertel wat er speelt. Of het nu iets leuks, bijzonders of moeilijks is. Soms is het gewoon fijn om te horen hoe anderen het aanpakken.

2. Leer & laat je inspireren

Misschien zie je op het schoolplein hoe een leerkracht rustig blijft bij lastig gedrag. Of hoor je op de opvang hoe een pedagogisch medewerker met een liedje kinderen kalmeert. Doe hier je inspiratie op en neem mee wat bij jou en je kind past.

3. Buddygezin

Heb je weleens gehoord van een buddygezin? Dat is een gezin met kinderen van ongeveer dezelfde leeftijd, waar je op kunt terugvallen. Bijvoorbeeld voor een kort oppasmoment of om opvoedsituaties mee te bespreken. Zo’n contact geeft vaak steun over en weer.

Zeker als je er alleen voor staat, kan het delen van de opvoeding veel verschil maken. Denk aan ouders van een vriend(in) van je kind of aan buren. Vraag gewoon eens of zij daar ook voor openstaan. Grote kans dat jij niet de enige bent die dit waardevol vindt.

Kijk eens bij Moeders Informeren Moeders, Buurtgezinnen of HomeStart.

Hoe maak ik contact met andere ouders?

Andere ouders kom je vaak vanzelf tegen: op het schoolplein, bij speelafspraken van je kind of op de opvang. Soms is een praatje genoeg om een band op te bouwen.

Ook via school kun je nieuwe contacten leggen. Vertel de leerkracht dat je graag andere ouders wilt leren kennen. Sommige scholen organiseren hiervoor momenten, zoals een ouderavond of een koffiemoment. Is dat er nog niet? Vraag er gewoon eens naar. Misschien weet iemand een andere plek in de buurt waar dit wel gebeurt.

Buiten school zijn er vaak initiatieven waar ouders elkaar ontmoeten. Denk aan een ‘vadercafé’. Vraag bij het Centrum voor Jeugd en Gezin of het wijkteam welke mogelijkheden er in jouw buurt zijn.

Hulplijnen die je kunnen steunen

Er zijn ook organisaties die er speciaal voor jou zijn. Of je nu even wilt praten over het opvoeden, een prangende vraag hebt of advies zoekt, je kunt bij hen altijd terecht.

• Centrum Jeugd en Gezin
  Zoek je hulp bij het opvoeden in jouw buurt? Vul je gemeente in op Groeigids.nl en je krijgt de website en het telefoonnummer van het Centrum voor Jeugd & Gezin bij jou in de buurt.

• Chat met een jeugdverpleegkundige
  Wil je direct advies over opvoeden? Via de Ouderchat van Groeigids kun je live chatten met jeugdverpleegkundigen.

• Altijd iemand die luistert
  Heb je behoefte aan een luisterend oor, dag of nacht? Bel De Luisterlijn via 088 - 0767 000 (24/7 bereikbaar). Wil je liever chatten? Dat kan elke dag van 10.00 tot 22.00 uur.

• Anoniem praten
  Voelt het allemaal even te veel? Bij De Oudertelefoon kun je anoniem bellen of chatten. Bel 085 - 130 46 58 of gebruik de chat. Elke werkdag van 9.00 tot 15.00 uur en van 20.00 tot 22.00 uur.

Lees ook: Voor ouders: 7x lekker in je vel

Bronnen: Nederlands JeugdInstituut, Bleidorn et al. (2016), Van Scheppingen et al. (2018), Grolleman et al. (2022)

Ontdek meer tips en adviezen van deskundige Babette Lockefeer.